پایگاه اطلاعات بیماری شناسی گیاهی دانشگاه آزاد اسلامی دزفول

ویروس‎ها به طور کلی سبب ایجاد علایم واضح و متمایز از سایر علایم بیماری می‎شوند. معمولی‎ترین علایم، شامل کوتولگی، پنجه‎زنی زیاد، نواری شدن برگ‎ها‎، کلروز، موزاییک و عقیم شدن و دیگر علایمی می‎شود که شناسایی آن‎ها خیلی مشکل است. اگر چه شیوع بیماری‎های ویروسی در گندم (یا سایر غلات نظیر جو، چاودار و تریتیکاله) به طور غیر مشخص در بسیاری از سال‎ها اتفاق می‎افتد، ولی ممکن است باعث خسارت‎های اقتصادی نیز بشود. ممکن است در برخی بیماری‎های ویروسی، از قبیل موزاییک نواری گندم، نشانه‎های بیماری به طور کلی پنهان باشد یا در برخی از شرایط آب و هوایی باعث ایجاد اپیدمی شود (به دلیل وجود ناقل‎هایی که ویروس را به روی گیاهان خودرو حمل می‎کنند). ویروس‎ها توسط گونه‎های مختلفی از حشرات، از جمله شته، زنجره و کنه، قابل انتقال هستند و گاهی از طریق قارچ و بذر آلوده و یا از طریق مکانیکی هم انتقال ویروس صورت می‎گیرد. ویروس‎ها به واسطه علایم بیماری تولید شده، دامنه میزبانی و ناقل‎ها شناسایی می‎گردند. برای شناسایی صحیح ویروس‎ها توصیه می‎شود از روش‎های آزمایشگاهی پیشرفته، شامل روش‎های سرولوژیکی و میکروسکوپ الکترونی، استفاده گردد. کنترل موفق بیماری‎های ویروسی وابسته به درک صحیح رابطه میزبان و ناقل، رابطه ویروس و میزبان، و همچنین مشخصات کامل ویروس و زمستان‎گذرانی و انتقال ویروس است. شناسایی صحیح بیماری‎های ویروسی اولین مرحله در ارزیابی و تعیین ماهیت آن‎ها و توانایی کنترل است. از جمله بیماری‎های ویروسی مهم عبارتند از: ویروس کوتولگی زرد جو (ناقل شته)، موزاییک خاکزاد (ناقل قارچ)، موزاییک نواری دوکی (ناقل قارچ) و موزاییک نواری گندم ( ناقل کنه).


این ویروس پراکندگی وسیعی روی غلات دارد. از آن‎جا که ویروس حتی روی گیاهان علفی هم ایجاد بیماری می‎کند، منابع ذخیره ویروس بیش‎تر است. گونه‎های زیادی از شته‎ها هم ناقل بیماری هستند. ویروس کوتولگی زرد جو روی بیش‎تر غلات و گونه‎های وحشی شایع است و روی گیاهان پهن برگ ایجاد بیماری نمی‎کند.
علایم
توقف رشد، کوتولگی و زردی از علایم مشخص بیماری است. در گیاهان آلوده ابتدا چندین لکه ایجاد می‎شود که بسته به شدت بیماری قطرشان متفاوت است. جو و یولاف بیش‎تر از گندم به این ویروس حساس هستند و روی این میزبان‎ها علایم مشخص‎تری می‎توان دید. گیاهان جو آلوده، اغلب کوتولگی زیاد و زردی روشن روی برگ‎ها را از خود بروز می‎دهند. در یولاف، ویروس سبب قرمزی برگ روی واریته‎های حساس می‎شود که همین رنگ قرمز مایل به قهوه‎ای شدن برگ‎ها تشخیص بیماری را آسان می‎کند. علایم در گندم معمولاً در اواخر بهار قابل مشاهده است. زردی برگ‎ها از نوک برگ شروع می‎شود؛ در حاشیه‎های برگ امتداد می‎یابد و در مراحل پیشرفته بیماری تمام برگ را فرا می‎گیرد. قبل از بلوغ این ویروس سبب می‎شود نوک برگ پرچم مایل به قرمز شود. گاهی اوقات برگ‎ها سبز تیره، بد شکل و خشک می‎شود؛ سیستم ریشه ضعیف شده و خوشه‎دهی و پرشدن خوشه هم تحت تأثیر این بیماری قرار می‎گیرد؛ پنجه‎زنی کاهش می‎یابد و گیاهان آلوده به زخم‎های زمستان بیش‎تر حساس می‎شوند. نشانه‎های بیماری در هوای سرد بیش‎تر مشخص است. آلودگی‎های پاییزی نسبت به آلودگی‎های بهاره سبب کوتولگی بیش‎تری می‎شود. علایم بیماری ممکن است با دیگر علایم بیماری‎های ویروسی گندم در یک زمان رخ دهد؛ از جمله بیماری موزاییک خاکزاد، موزاییک نوار دوکی و موزاییک نواری گندم که در این موقع ارزیابی و شناسایی بیماری دشوار است.
عامل بیماری
پیکره‎های ویروس در سلول‎های آبکش متمرکز هستند و پلی هدرال و 21 تا 26 نانومتر قطر دارند. استرین‎های ویروس BYDV از نظر سرولوژیکی، بیماری‎زایی، دامنه میزبانی و اختصاصی بودن ناقل با هم اختلاف دارند. این ویروس از طریق بذر، شیره گیاهی و خاک و دیگر حشرات قابل انتقال نیست.
ناقل
BYDV با بیش از 20 گونه شته منتقل می‎شود. شته برگ ذرت، شته انگلیسی غلات مهم‎ترین ناقل این بیماری هستند. شته‎ها به واسطه تغذیه از گیاهان بیمار به مدت 30 دقیقه- اما معمولاً 12 الی 30 ساعت- پس از تغذیه ویروس را کسب کرده و پس از دوره کمون، قابلیت انتقال ویروس به گیاهان سالم را دارند. این ویروس پایا و گردشی است. نشانه‎های بیماری پس از تلقیح ویروس در 1 تا 3 هفته بعد نمایان می‎گردند. در آلودگی‎های پاییزی علایم بیماری نامشخص است. استرین‎های BYDV بر اساس ناقل اختصاصی به 4 گروه تقسیم می‎شوند:
RMV: از طریق شته Rhopalosiphum maidis منتقل می‎شود.
RPV : از طریق شته R. padi منتقل می‎شود.
MAV: از طریق شته Macrosiphum avenae منتقل می‎شود.
PAV: از طریق R. padi و M.avenae منتقل می‎شود.
چرخه بیماری
ویروس BYDV در گیاهان یک ساله، چند ساله و در شته‎های ناقل، پایدار است. شته‎ها روی علف‎های هرز و یا گیاهان خودرو زمستان گذرانی می‎کنند و در بهار به‎صورت حشره بالغ فعال می‎شوند. بیش‎تر شته‎های بالدار باعث انتشار بیماری می‎گردند. هنگام تغذیه بال شته از بین می‎رود و انتقال از گیاه به گیاه دیگر به کندی صورت می‎گیرد. شته‎ها به کمک باد تا صدها مایل نیز حرکت کنند. آلودگی‎های پاییزی در گندم جدی‎تر است. گیاهان تلقیح شده به طور سیستمیک آلوده شده و ظرف 2 هفته در دمای 20 درجه و همچنین ظرف 4 هفته در دمای 25 درجه علایم بیماری را بروز می‎دهند، ولی در بالای 30 به هیچ عنوان درجه علایم دیده نمی‎شود؛ از طرف دیگر دمای خنک برای ظهور علایم ضروری است.
کنترل
اگر چه سطوح بالاتر مقاومت در گندم وجود ندارد، در هر حال تعدادی واریته گندم متحمل به بیماری وجود دارد. در پاییز استفاده از حشره‎کش‎ها برای کنترل شته‎ها در مزارع باعث کاهش وقوع بیماری و افزایش عملکرد محصول می‎شود. استفاده از حشره‎کش‎ها برای کنترل ناقلین باید از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد. در صورت کشت دیرتر در پاییز، به دلیل سردی و خنکی دما، حرکت شته ناقل کند شده و به طور قابل ملاحظه‎ای باعث کاهش بیماری می‎شود.

[ ۱۳٩٠/٢/۱۳ ] [ ۱:٥٥ ‎ب.ظ ] [ مهندس ابراهیم قمی ]
درباره وبلاگ

با سلام این وبلاگ به منظور کمک به یادگیری هرچه بیشتر دانشجویان و علاقه مندان به رشته بیماری شناسی گیاهی ایجاد شده و اکثر مقالات موجود توسط دانشجویان رشته گیاه پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی دزفول گردآوری شده اند.
امکانات وب