پایگاه اطلاعات بیماری شناسی گیاهی دانشگاه آزاد اسلامی دزفول

 

ویروس موزائیک کوتولگی ذرت             

 Maize dwarf mosaic viruse

 

از بیماری های مهم ویروسی ذرت است که از عوامل محدود کننده کشت ذرت درآمریکا بوده و روی آن نیز بسیار کار شده است و گسترده ترین ویروس در ذرت است.در ایران دلیل قاطعی دلال بر وجود آن نیست ولی به احتمال قوی ویروسی شبیه به آن در ایران وجود دارد.

 

علائم بیماری: گیاهان آلوده حالت موزائیک همراه با کوتولگی و کاهش رشد
خفیف از خود نشان می دهند.در برگهای ذرت موزائیک در قاعده برگ  بصورت لکه ای روشن در ابتدا بوجود می  آید وبعدا در حین رشد برگ بصورت نوارهای زرد امتداد می یاید.

 

لکه قهوه ای برگ ذرت در اثر Bipolaris zeicola:

 

در مناطق ذرت کاری گیلان و مازندران دیده شده است.علائم به صورت لکه های بیضوی تا مدور کاهی تا خرمائی روی برگها و به اندازه 2.5-1.5 سانتیمتر هستند.حاشیه لکه ها روشن مایل به بنفش.در شرایط مساعد تمامی برگها را فرا می گیرد و حتی اسپورزایی روی غلاف های برگ نیز انجام می شود.


پوسیدگی باکتریای ساقه ذرن  Bacterial stalk rot :

بیماری پوسیدگی باکتریایی ساقه ذرت با آنکه بیماری چندان متداولی نیست ولی تحت شرایطی می تواند خسارت قابل توجهی داشته باشد.اخیرا وجود این بیماری از منطقه دشت ناز سازی و فارس گزارش شده است.

علائم بیماری:

 علائم بیماری به صورت لهیدگی و قهوه ای شدن ساقه،قاعده برگها و بلال،پژمردگی یا خشک شدن قسمت های انتهایی یا تمام بوته،پیچ خوردگی و تیره شدن قسمت های انتهایی از ساقه و شکسته شدن و افتادن بوته ها در بسیاری از موارد دیده شده است.پیچیدگی ساقه از علائم بارز و تیپ این بیماری است.

عامل بیماری:

 عامل بیماری باکتری  Erwinia chrysanthemi  است که یک باکتری گرم منفی،متحرک و دارای بیش از 4 تاژک محیطی  Peritrichous  است که روی محیط N.A در 28 درجه سانتیگراد کلنی های آن گرد و صاف و سفید مایل به خاکستری هستند.باکتری به صورت ساپروفیت روی بقایای محصول در خاک زندگی می کند و ذرت را از طریق روزنه ها،عدسکها،و یا زخمهای ساقه یا برگ آلوده می کند.و یک باکتری خاکزاد است.عامل بیماری بیشتر در مناطق دارای باران های شدید گسترش دارد و در مناطقی که آبیاری غرقابی یا بارانی انجام می شود شایع است و بیشتر دمای بالا 35-30درجه سانتیگرادبه همراه چرخش کم هوا و باد را می طلبد.

کنترل:

استفاده از ارقام مقاوم،عملیات زراعی مناسب که منجر به غرقاب سازی گیاه و زخم کردن گیاه نشود نیز توصیه شده است.

 

پوسیدگی خوشه ذرت  Ear rot:

از بیماری های مهم ذرت در اکثر مناطق دنیا است.در ایران در سال 1365 آلودگی شدید در مزارع گیلان،مازندران،گرگان مشاهده شد.در اثر بروز این بیماری علاوه بر کاهش میزان محصول،کیفیت و ارزش غذایی دانه های حاصله نیز کاهش می یابد و به نظر می رسد شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب برای رشد بیماری مناسب باشد.دانه های آلوده برای خوک و سایر حیوانات سمی هستند.

علائم بیماری:

اولین علائم بیماری به صورت پوشش صورتی رنگ روی خوشه ظاهر می شود و با پیشرفت بیماری و رشد قارچ این پوشش صورتی رنگ،حالت پنبه ای یا پودری شکل به خود میگیرد ،رنگ دانه های آلوده از صورتی کمرنگ تا قرمز مایل به قهوه ای تغییر می کند.

عامل بیماری:

عامل بیماری قارچ  Fusarium monilifome  است که اکثرا در اطراف سوراخ ها و زخم هایی که توسط و یا عوامل مکانیکی دیگر انجام شده است مستقر می شود.از بذور آلوده نیز قارچ عامل بیماری جدا گردیده است.

فرم جنسی قارچ Gibberella  که پریتس های آبی گاهی روی خوشه دیده  می شود.

کنترل:

استفاده از هیبریدهای مقاوم،برداشت زودرس،بهتر است برای انبار کردن،رطوبت خوشه زیر 18% و روطوبت علوفه زیر 15% باشد که باعث جلوگیری از رشد بیشتر پاتوژن می شود اما این روش برای کنترل در مزرعه موثر نیست.

 

لکه برگی یا سوختگی ذرت  Helminthosporium leaf spot:

لکه قهوه ای یکی از بیماری های مهم برگی ذرت است که اهمیت و گسترش جهانی دارد.ازایران نیز در گیلان و مازندران گزارش شده است.

علائم بیماری:

علائم بیماری به صورت لکه های خرمائی رنگ مایل به خاکستری روی برگهای ذرت طاهر می شود.لکه ها در اندازه های مختلف به طور موازی کنار هم تشکیل می شوند،حاشیه آنها زرد نخودی مایل به قهوه ای است.لکه ممکن است به هم پیوسته شوند و موجب سوختگی و از بین رفتن کامل برگها شوند.

عامل بیماری:

عامل قارچ Drechslera maydis  است که کنیدیوفورها در دستجاتی از استروماهای سیاه و یکدست بیرون می آیند کنیدیوفورها راست یا موجدار و  Sympodial  هستندو گاهی اوقات همراه با خمیدگی بوده و معمولا قهوه ای تیره هستند.کنیدیوم ها خمیده و دوکی شکل،رنگ پریده یا طلائی تیره و دارای 10-5 دیواره کاذب و به اندازه 110-57×16-11 میکرون هستند.اُپتیمم حرارتی قارچ عامل بیماری 28-24 درجه سانتیگراد است.فرم جنسی قارچ  Cochliobolus heterostrophus  است،که به ندرت در طبیعت تولید می شود.بیماری در مناطق گرم و مرطوب شیوع دارد.عامل بیماری زمستان را به صورت میسلیوم و کنیدیوم ها در بقایای ذرت به سر می برد و کنیدیو ها به وسیله باد یا باران های شلاقی به مزارع مجاور منتقل می شوند.دانه آلوده برای دام سمی نیست.عامل بیماری دارای دو نژاد  O و T  است.

کنترل:

منابع ژنتیکی مقاومت به هردو نژاد  O و T  وجود دارد.هیبرید های دارای سیتوپلاسم طبیعی به نژاد  T  مقاوم هستند.زیر خاک بردن بقایای گیاهی ممکن است آلودگی اولیه را کاهش دهد.در مناطق تولید بذر ذرت،در صورت امکان قارچکشها نیز ممکن است استفاده شوند ولی شروع به سمپاشی موقعی است که یک یا دو لکه در هر برگ وجود داشته باشد و قبل از اینکه بیماری اپیدمی شود.

 

سیاهک شاخی ذرت خوشه ای  Long smut:

این بیماری اولین بار  از مصر گزارش شد و در ایران در مناطق سیستان و بلوچستان ،دزفول و اصفهان وجود دارد.میزان خسارت در نواحی آلوده 20-10%محصول تخمین زده شده است.در استان اصفهان میزان آلودگی به بیماری 33/6 % برآورد شده است.

علائم و نشانه ها:

دانه های آلوده و بیمار از بین سایر دانه های سالم خوشه ذرت بیرون آمده و به صورت استوانه ای شکل هستند که در انتها کمی خمیده بوده و تقریبا بصورت شاخ در می آیند.دانه های شاخی آلوده بیشتر در قسمت بالایی خوشه تشکیل می شوند.

عامل بیماری:

عامل بیماری قارچ  Sporisorium ehrebergii از  Ustilaginaceae  است.اسپور ها بصورت مجتمع متشکل از 40-20 اسپور هستند.طرز آلودگی مشخص نیست ولی احتمال آلودگی گلها بوسیله اسپور هائی که توسط باد از روی خاک پراکنده می شوند،بیشتر است.در شرایط مساعد اسپور های روی خاک جوانه زده و تولید اسپوریدی می کند که بوسیله باد روی تخمدان ذرت جوان رفته و ایجاد آلودگی می کنند.اسپورها ممکن است از مزارع زودرس به مزارع دیررس و یا از منطقه گرم به منطقه سرد منتقل شوند.

کنترل:

مبارزه شیمیایی تاکنون موثر نبوده است،معدوم کردن دانه های آلوده،تناوب زراعی وعدم کاشت ذرت در مزارع آلوده نیز می تواند موثر باشد.

سفیدک داخلی ذرت جاروئی( Crazy top ) نیز از رشت و منطقه چناران مشهد نیز گزارش شده است و علائم کوتولگی شدید و بد شکلی بوته ها،پیچیدگی،لوله شدن،ضخیم ،ناهموار و چرمی شدن و بالاخره کمرنگ و مات شدن برگها را ایجاد می کند.رگبرگها کمی متورم شده واغلب در امتدادآنها یک نوار کلروتیک مشاهده می شود.عامل بیماری قارچ  Sclerophthora macrospora است.

 

سیاهک معمولی ذرت Boil smut-common smut :

سیاهک ذرت یکی از گسترده ترین و شایع ترین بیماری های ذرت است و عموما در نواحی گرم و نسبتا خشک خسارت زیادی می زند.در ایران بیماری از گرگان و کرج دیده شده است.بیماری فقط به ذرت و علوفه ای به نام  Teosinte  حمله می کند.بیماری از مناطق مختلف استان اصفهان نیز گزارش شده است.

(Euchlaena mexicana)

علائم و نشانه ها:

گالهائی به اشکال و اندازه های مختلف روی ساقه،برگها و اندامهای نر و ماده ذرت بوجود می آید.در ابتدا گال دارای پوسته سفید براق است و پس از رسیدن کامل،پوسته ترکیده و توده اسپور های قارچ آزاد می شود.گالهای ساقه ممکن است سبب کاهش محصول و اغلب خمیدگی ساقه شوند و گالهای روی برگها باعث پیچیدگی برگها می شوند.در آلودگی خوشه و سنبله،بافت های دانه و گل نر به وسیله گال جایگزین می شوند.آلودگی گیاهچه هر چند بندرت صورت می گیرد ولی اغلب باعث کوتولگی و مرگ گیاه می شود.

عامل بیماری:

عامل بیماری قارچ  Ustilago maydis  (=U.zeaeاز Ustilaginaceae است که پس از جوانه زنی ایجاد یک پرومیسیلیوم با تعدادی اسپوریدی بی رنگ و کشیده می کندوتلیوسپور ها پس از آزاد شدن بوسیله باد گسترش می یابند و با خاک آلوده یا کود نیز پخش می شوند و به تعداد کم نیز بوسیله بذر انتقال پیدا میکنند.عامل بیماری بصورت تلیوسپور در خاک و روی بقایای گیاه از فصلی تا فصل دیگر باقی می ماند.

اپتیمم حرارتی جوانه زنی اسپورها 32-26 درجه سانتیگراداست.عامل بیماری مستقیما از طریق بافت مریستم جوان یا از راه زخم در بافت بالغ یا مسن نفوذ می کند.

کنترل:استفاده از ارقام مقاوم،اجتناب از ایجاد زخم در گیاه در طول مراحل کلتیواتور زدن یا سمپاشی،حفظ تعادل غذایی خاک در صورت امکان حذف گالها از روی گیاه قبل از پاره شدن پوسته آنها،تناوب زراعی و رعایت بهداشت نیز در کاهش بیماری موثر است.

 

سیاهک پنهان ذرت خوشه ای  Head smut:

میزان خسارت این بیماری نسبتا زیاد است.و در کرج  تا 80% آلودگی نیز تخمین زده شده است و از بلوچستان ،دزفول،کاشان،و اصفهان نیز گزارش شده است.در استان اصفهان میزان آلودگی 7/1% برآورد شده است.

علائم و نشانه ها:

تا قبل از خوشه دهی ذرت خوشه ای،علائم خاصی مشخص نیست.پس از آلودگی گلها،دانه ها تشکیل نمی شوند و بصورت توپکهای محتوی توده سیاه رنگ که اسپور های قارچ هستند،تبدیل می شوند.سیاهک پنهان ممکن است همراه سیاهک شاخی روی یک گیاه نیز باشد ولی علائم و عامل بیماری متفاوت است.

عامل بیماری:

عامل بیماری قارچ  Sporisorium sorghi( =sphacelotheca sorghi) از خانواده  Ustilaginaceae  است.سورها در تخمدان تشکیل می شوند و پس از پاره شدن پوسته سور ها،اسپور ها آزاد می شوند و در سطح بذر سالم قرار می گیرند و در هنگام کاشت چنین بذری،وقتی که گیاه جوانه می زنند،اسپورها نیز جوانه زده ،گیاهچه را مورد حمله قرار می دهند وسپس بصورت سیستمیک در آمده تا اینکه بالاخره خوشه و تخمدان را مبتلا می کنند.اپتیمم حرارتی جوانه زنی اسپور ها 23-16 درجه سانتیگراد است.

کنترل:

ذرت خوشه ای قرمز به بیماری حساس است و ارقام ذرت خوشه ای قندی و سر عصائی نسبتا مقاوم هستند.

ضد عفونی بذر با کاپتان یا ارتوساید به طریقه خشک و به نسبت 3 در هزار نیز توصیه شده است.

Langdon & fullerton 1978  نشان دادند که بر اساس انتوژنی و ساختمان سورهای بالغ Sphacelotheca sorghi sphacelotheca  و سایر گونه های روی گرامینه بطور بارزی از گونه تیپ  Sphacelotheca ،متفاوت هستند و در نتیجه نباید در این جنس جای بگیرند و لذا به جنس  Sporisorium منتقل شدند.

 

 

[ ۱۳٩٠/۱٠/٢٩ ] [ ۳:٥۱ ‎ب.ظ ] [ مهندس ابراهیم قمی ]
درباره وبلاگ

با سلام این وبلاگ به منظور کمک به یادگیری هرچه بیشتر دانشجویان و علاقه مندان به رشته بیماری شناسی گیاهی ایجاد شده و اکثر مقالات موجود توسط دانشجویان رشته گیاه پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی دزفول گردآوری شده اند.
امکانات وب