ویروس موزائیک کوتولگی ذرت             

 Maize dwarf mosaic viruse

از بیماری های مهم ویروسی ذرت است که از عوامل محدود کننده کشت ذرت درآمریکا بوده و روی آن نیز بسیار کار شده است و گسترده ترین ویروس در ذرت است.در ایران دلیل قاطعی دلال بر وجود آن نیست ولی به احتمال قوی ویروسی شبیه به آن در ایران وجود دارد.

علائم بیماری: گیاهان آلوده حالت موزائیک همراه با کوتولگی و کاهش رشد
خفیف از خود نشان می دهند.در برگهای ذرت موزائیک در قاعده برگ  بصورت لکه ای روشن در ابتدا بوجود می  آید وبعدا در حین رشد برگ بصورت نوارهای زرد امتداد می یاید.

لکه قهوه ای برگ ذرت در اثر Bipolaris zeicola:

در مناطق ذرت کاری گیلان و مازندران دیده شده است.علائم به صورت لکه های بیضوی تا مدور کاهی تا خرمائی روی برگها و به اندازه 2.5-1.5 سانتیمتر هستند.حاشیه لکه ها روشن مایل به بنفش.در شرایط مساعد تمامی برگها را فرا می گیرد و حتی اسپورزایی روی غلاف های برگ نیز انجام می شود.

 عامل بیماری قارچ Pseudopeziza medicaginis از گروه آسکومیستهاست. این بیماری کم وبیش در تمام مناطق ایران وجود دارد. علائم عبارت است از تشکیل لکه های گرد قهوه ای رنگ به قطر 1-2 میلی متردر روی برگچه ها که در صورت زیاد بودن تعداد لکه ها، برگچه ها ممکن است خشک شده و بیفتد و کیفیت محصول کاهش یابد. اما به طور کلی خسارت این بیماری چندان مهم نیست.

 عامل لکه آجری Stemphyllium botryosum وعامل لکه سیاه شبدر قارچ Polythrineium trifolii می باشد. لکه آجری در مناطقی چون خوزستان و سیستان و بلوچستان انتشار دارد.

 کنترل :

 1- برداشت محصول پس از پیدایش اولین علائم

 2- کشت ارقام مقاوم مانند رقم موآپا.

 3- انهدام بقایای آلوده

 4- کاهش میزان آبیاری.

دو گونه این بیماری را ایجاد میکنند: 

1: Erysiphe cichoracearum

Leviellula taurica :2

Erysiphe حالت پودری دارد و: Leveillula حالت گچی و نمدی.

این بیماری در هر جا که گلرنگ کشت شود دیده می شود. همچنین در تمام مراحل رشد گلرنگ از گیاهچه تا گیاه کامل می تواند گلرنگ را آلوده نماید. قارچ عامل این بیماری Puccinia carthami ماکروسیکلیک است و بذرزاد می شود...

عامل Phytophthora cryptogea روی طوقه گیاه خسارت می زند البته ممکن است باعث پوسیدگی ریشه هم بشود. معمولاً گیاه در هنگام گل دادن مورد حمله قرار میگیرد و کمتر در مراحل اولیه رشد خسارت می بیند.

یکی از انواع پوسیدگیهای ریشه چغندر که در ایران نیز شیوع دارد پوسیدگی مغزی است که به انگلیسیBlack heart و یا Brown heart می‌گویند . این بیماری اولین بار در سال 1931 در آلمان در روی چغندر قند و در سال 1938 در روی چغندر لبوئی در آمریکا گزارش شد .

تقریباً تمامی غلات دانه ریز ، ذرت ، سورگم وتعداد زیادی از گراسها به این بیماری حساس هستند. علائم بیماری معمولاً روی قسمتهای پایینی گیاه ظاهر می شود ؛ ولی ممکن است برگهای بالایی وحتی خوشه ها نیز آلوده شود . علی رغم گسترش نسبتاً زیاد بیماری ، میزان خسارت و کاهش محصول شدید نیست .




قارچ عاملColletotrichum graminicola در مراحل اولیه آلودگی ، معمولاً هیچ گونه علامتی روی گیاه مشاهده نمی‌شود . با پیشرفت بیماری ،گیاه زردرنگ شده ،حالت رنگ پریدگی در گیاه به چشم می‌خورد و گیاه زودتر از موعد مقرر می‌رسد (رسیدگی زودرس ) .چنین گیاهانی ممکن است با گیاهانی که توسط سایر عوامل مولد پوسیدگی ریشه و ساقه آلوده شده اند ، اشتباه گرفته شود .

این بیماری در سال 1365 از منطقه دشت ناز مازندران توسط بناپور و امانی گزارش گردید. در سال 1367 توسط معصومی و ایزدپناه در فارس مشاهده شد.

علائم بارز بیماری لهیدگی و قهوه‌ای شدن ساقه، قاعده برگها و میوه (بلال) می‌باشد. پژمردگی یا خشک شدن قسمتهای انتهائی یا تمام بوته، پیچ‌خوردگی و تیره‌ شدن قسمتهائی از ساقه و شکسته شدن و افتادن بوته‌ها در بسیاری از موراد مشاهده شده است.

این بیماری در بیشترنقاط ایران از روی نخود ایرانی و باقلا گزارش شده است که در باقلا به آن آسکوکیتای باقلا گویند. عامل بیماری در برق زدگی نخودAscochyta rabiei و در برق زدگی باقلا Ascochyta fabae میباشد. فرم جنسی قارچ Didymella rabieiiبا نام قدیمی Mycosphaerella rabie است. این قارچ یک آسکومیست است که در مرحله غیر جنسی تولید پیکنیدیوم و در فرم جنسی تولید آسکوکارپ از نوع پریتسیوم کاذب مینماید که البته فرم جنسی در شرایط ایران چندان مهم نیست. پیکنیدیوم وپیکنیدیوسپورهای دو سلولی شفاف آن در اپیدمیولوژی بیماری خیلی مهم هستند. این بیماری در مناطق نخودکاری ایران و از جمله استان فارس وجود دارد.

مناطق انتشار:

دراستان اصفهان.خراسان.فارس وجود دارد.احتمالا در سایرنقاط پنبه کاری کشور هم است.

فقط در گرگان بعلت اینکه پژمردگی ورتیسلیومی دیده می شود پژمردگی فوزاریومی مهمنمی باشد.

شیوع بیماری:

این بیماری در خاک های شنی و خشک که در آنها نماتد مولد گره ریشه نیز فعال است شدیدتر است.

مقدمه

سفیدک کرکی (دروغی یا داخلی ) یکی از بیماری های مهم آفتابگردان می باشدکه علاوه بر ایران از کشورهای زیادی گزارش شده است. حدود سال 1343 اولین بار در آذربایجان دیده و گزارش گردید. در آذربایجان ، گیلان و کردستان بسیار مهم بوده و همچنین در استان فارس نیز دیده شده.

 این بیماری بذرزاد است و پتانسیل تخریبی بالایی دارد زیرا ممکن است بذر تشکیل نشود و یا میزان روغن آن پایین بیاید و توانایی از بین بردن 50% محصول را دارد .

قارچ عامل بیماری روی جوانه زنی بذر هم اثر دارد ، چرا که بذرها کوچک مانده و قدرت جوانه زنی آنها کاهش می یابد و یا تولید گیاه غیر نرمال (کوتوله ) می کند.

نحوه آلودگی:

آلودگی اولیه بوسیله اسپورهایی که روی بقایای محصول سال قبل یا علفهای هرز زمستان گذران تولید شده و توسط باد منتشر گردیده اند، بوجود می آید.

مناطق انتشار واهمیت بیماری:

سه گروه آلترناریا بنامهای Alternaria brassicae ( Berk) sacc و  A.brassicicola (schw) Wilts و A.raphani Groves and skolko  عموما" در تمام دنیا به کلزا و خردل حمله می کنند. بیماری ناشی از A.brassicae هم از لحاظ خسارت و هم از لحاظ کثرت بیشتر از دو گونه دیگر میباشد.

مقدمه :

ویروسها به طور کلی سبب ایجاد علایم واضح ومتمایز از سایر علایم بیماریها می شوند.

معمولی ترین علایم شامل کوتولگی،پنجه زنی زیاد،نواری شدن برگ ها،موزائیک ودیگر علایمی که شناسایی آنها مشکل است.

اگرچه شیوع بیماریهای ویروسی در گندم و سایر غلات به طور غیر مشخص در بسیاری از سالها اتفاق می افتد،ولی ممکن است باعث خسارتهای اقتصادی نیز شوند.

نشانه های بیماری در برخی از بیماریهای ویروسی پنهان است و یا فقط در برخی از شرایط آب و هوایی باعث ایجاد اپیدمی می شود.

ویروس ها توسط گونه های مختلفی از حشرات از جمله شته ها،زنجره ها ،کنه ها و گاهی از طریق قارچها یا بذرهای آلوده ونیزبه طریق مکانیکی منتقل می شوند.

برای شناسایی صحیح ویروس ها توصیه می شود از روش های آزمایشگاهی پیشرفته،شامل روش های سرولوژیکی ومیکروسکوپ الکترونی استفاده شود.

عامل بیماری

قارچPuccinia helianthi میباشد که ماکروسیکل و هتروتال میباشد.

این قارچ تک میزبانه است بنابراین فقط روی افتاب گردان مشاهده میشود.

عامل بیماری

دو گونه الترناریا در مناطق مختلف این بیماری را ایجاد میکنند.Alternaria zinniae و Alternaria helianthi .در دنیا بیشتر گونه اول رایج است ولی در ایران گونه دوم را از خوزستان و مازندران(ابراهیمی و میناسیان1352 و رعیت پناه1372)گزارش کرده اند و احتمالا در مناطق دیگر نیز شیوع دارد.

مقدمه

n       نیشکر گیاهی است چند ساله از تیره غلات که ساقه آن دارای 12 تا 22 % قند است و نزدیک به دو سوم شکر دنیا از این گیاه بدست می آید که در ایران معمولا 4 تا 5 سال از یک مزرعه بهره داری می شود .

n       سابقه کاشت آن در ایران بسیار طولانی است و نوشته شده در زمان اسکندر از  هند وارد ایران شده است و کشت آن در سیستان و بلوچستان و خوزستان و سپس در مازندران رواج یافته است . این گیاه با قلمه تکثیر می شود .

n       بیماری سیاهک نیشکر یکی از بیماریهای مهم نیشکر در دنیاست که کم و بیش در تمام مناطق نیشکرکاری شیوع دارد در ایران ابتدا در اردیبهشت 1350 در هفت تپه خوزستان مشاهده گردیده است .میزان خسارت این بیماری در بعضی مناطق چین شدید و در استرالیا به عنوان خطری جدی برای صنعت قند این کشور محسوب می شود همچنین مهمترین بیماری نیشکر در هند و پاکستان است.

n       از بین 144 رقمی که در هفت تپه کاشته می شود فقط رقم NCO 310 به سیاهک مبتلا می شود .

مقدمه:

پوسیدگی سفید طوقه بادام زمینی                    Sclerotium rolfsii

این بیماری در تمام مناطق بادام زمینی کاری جهان از جمله ایران انتشار دارد. و از بیماری های مهم در ایران محسوب می گردد. عامل این بیماری به 500 گونه از 100 خانواده گیاهی حمله می کند، که بیشتر آنها دو لپه ای و عمدتاً از تیره حیوانات و کاسنی ها هستند و معمولا تیره غلات کمتر به این بیماری مبتلا می شوند.

اولین بار توسط دکترالهی نیا از روی گندم وعلف هرزلولیوم تشخیص داده شد.
میزبان اصلی ارگوت چاودار است

علایم بیماری

وجود اسکلرت شاخی یا موزی شکل  قرمز ارغوانی به جای یک یا چند دانه درخوشه.
قبل از تشکیل اسکلرت در زمان گلدهی شهدی در خوشه ظاهر،که باعث جلب حشرات شده.
حشرات اسپورهای غیرجنسی محتوی آن را به خوشه های سالم منتقل می کنند.

مقدمه

بیماری پوسیدگی خوشه ذرت (ear rot)  از بیماری های مهم ذرت در اکثر مناطق دنیاست . در ایران در سال 1365 آلودگی شدید در مزارع گیلان  ، مازندران و گرگان مشاهده شد . در اثر بروز این بیماری علاوه بر کاهش میزان محصول  ،  کیفیت و ارزش غذایی و دانه های حاصله نیز کاهش می یابد و به نطر می رسد شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب برای رشد رشد بیماری مناسب باشد .

دانه های آلوده برای خوک و سایر حیوانات سمی هستند .

مقدمه

یکی از مهم ترین عوامل تولید اقتصادی محصول پنبه در مناطق مختلف، کشت مکانیزه است. برای تولید محصول کافی و مرغوب باید شرایط رشد و نمو گیاه را به خوبی فراهم کنیم.
 به طور کلی، پنبه در اکثر زمین ها به خوبی رشد می کند.
خاک های «رسی و شنی» و «شنی رسی» و به خصوص زمین های «هوموسی» برای زراعت پنبه مناسب ترند.

پوسیدگی های غوزه(boll rot) و تار پنبه cotton boll rot

حدود 170 گونه قارچ تاکنون از روی غوزه های پنبه گزارش شده است که چند گونه مهم در اینجا توضیح داده میشود :

عامل بیماری:Aspergillus flavus      

این قارچ در مناطق بارانی خطرناک است و در رطوبت پایین این بیماری دیده نمی شود

دمای بهینه رشد این قارچ 25-35درجه سانتی گراد است.

لکه زاویه ای یا ساق سیاه پنبه یا بلایت باکتریایی قوزه پنبه:

این بیماری در مناطق خشک کشور مانند استان های یزد و اصفهان و فارس روی پنبه های بومی با شرایط آبیاری غرقابی وجود دارد ولی از شمال کشور که که عمده منطقه کشت پنبه گزارش نشده است .

این بیماری در مزارع پنبه بجنورد که بذور پنبه ی آن از ترکمنستان وارد شده بود نیز مشاهده گردیده است .

به نظر میرسد این بیماری پس از 30 سال از اولین گزارش وقوع آن در خراسان مجددا گزارش شده است.

مقدمه

علائم بیماری و تشخیص مزرعه ای: 

در مزارع آلوده در تابستان معمولاً لکه های سفید و زردی در اطراف رگبرگها بوجود می‌آید که از علائم اولیه بیماری می باشد ، برگها ممکن است چروکیــــده و پژمرده شوند و بدون سبزینه باشند ، بعضی وقتها برگهای کوچکتردرقسمت طـوقه جوانه زده و تکثیر یابند. زردی عمومی معمولاً در برگها اتفاق می افتد و بجهت اینکه ریشه های آلوده از لحاظ آب و جذب مواد غـــــذایی در کمبود هستند، نشانه های معمول برگی ، شبیه به استرس آبی یا کمبود نیتروژن هستند. در ســطح پیشرفته بیماری، علائم بیماری شامل کوتوله شدن ریشه گیاه و انشعاب بیش از حد ریشــه های جانبی مرده و پوسیده در اطراف ریشه (غده ) اصلی است که به آن ظاهری ریش دار میدهد، با آلودگــی های بعدی ریشه های ذخیره ای گیاه اغلب پوسیده میشوند و در زیر سطح خاک بهم فشــرده می گردند و غده شکل لیوان ( جام شراب ) را به خود می‌گیرد و حلقه های آوندی نیز ضمن چوبی شدن ظاهــری تیره رنگ (قهوه ای) به خود می گیرد، در بعضی اوقات رگبرگـــها کمی زرد رنگ شده و حالت ایستاده پیدا می کنند، حالت بد شکلی در برگها نیز مشاهده شده و منجر به رشد غیر عادی بافت طوقه گیاه میشود ، امکان سستی و پژمردگی بدون تغییر رنگ در برگ های گیاه در مراحل بعدی وجود دارد و در برخی از موارد بندرت علائم زردی رگبرگی مشخص همراه با لکه های نکروتیک نیز قابل مشاهده است این علائم حتی درصورت نادر بودن از مشخصات بارز بیماری هستند.

لکه گرد برگ چغندر

یکی ازبیماری های مهم درتمام چغندر کاری های جهان از جمله ایران می باشد.

این بیماری در ایران اولین با توسط اسفندیاری درسال 1326 گزارش شد.

علایم بیماری

1-لکه های گرد به قطر 2تا5 میلی متربه رنگ قهوه ای با حاشیه قرمز روی برگ ها ظاهر می شود.

2-لکه‌های مزبور ابتدا پراکنده و جدا از هم بوده ولی به تدریج بر حسب شدت و سرعت پیشرفت بیماری به هم متصل شده و تمام سطح برگ را فرا می‌گیرد.

این بیماری اولین باردر ایران در سال 1349 توسط شهیدی گزارش شده است

علایم بیماری

1- دراثراین بیماری تمام اندام های فوقانی بوته چغندر قند ممکن است آلوده گردد.

2- رنگ گیاهچه مبتلا به این بیماری روشن تر از حالت طبیعی است واندام آلوده به طرف پایین متمایل می گردد.

3- در شرایط مرطوب در زیر برگ پوشش قارچی تشکیل می‌شود .

کوتولکی زبر ذرت:

کوتولکی زیر ذرت یکی از بیماری های ویروسی ذرت می باشد که در سال 1362 توسط دکتر ایزد پناه و همکاران از فارس گزارش شده است.

علائم بیماری :

کم شدن فاصله بین گره ها ، کوتولکی بوته ها راست ایستادن برگ ها و ایجاد گال یا زگیل های ریز در روی دمبرگ، پشت برگ و همچنین غلاف از علائم بیماری کوتولگی زیر درخت هستند برای رویت زگیل ها معمولا نیاز به ذره بین بوده ولی بسیاری از آنها نیز با چشم غیر مسلح نیز قابل مشاهده است .

این بیماری در کشورهای برنج خیز آسیا شایع بوده ، در برخی از خزانه های برنج ساری دیده شده است.

علائم بیماری

   این بیماری اولین بار در ژاپن دیده شد.

   در سال 1370 گزارش کوتاهی از وجود این بیماری در فارس انتشار یافت (توسط دکتر ایزدپناه) و سپس در سال 1379 گزارش کاملی از وجود این بیماری در ایران منتشر گردید.

یکی از نماتد های مهم برنج در اراضی پست و مرتفع می باشد.

 خسارت این نماتد اولین بار در سال 1948 از ژاپن و سپس در سال 1949 از آمریکا گزارش شد.

 در ایران اولین بار توسط خیری 1972 از مناطق خمام و لاهیجان و در سال 1976 توسط طلاچیان و اخیانی از رشت گزارش گردید.

این بیماری از مدت ها قبل در ژاپن شناخته شد و هم اکنون در کشورهای دیگر برنج خیز و کشور استرالیا وجود دارد.

  این بیماری در ایران اولین بار در مزارع آمل روی رقم آمل 3 دیده شد. 

مقدمه

تاریخچه بیماری

این بیماری یکی از بیماریهای مهم ویروسی گندم است که گسترش وسیعی دارد و اولین بار از نبراسکای آمریکا در سال 1922

  تحت نام موزائیک زردی(Yellow Mosaic) تشخیص داده شد.

مناطق انتشار

بیماری در آمریکای مرکزی و شمالی، اروپای شرقی و قسمت هایی از شوروی وجود دارد و تاکنون روی گندم بهاره ـ جو ـذرت- چاودار و یولاف گزارش شده است.این بیماری در نقاط مختلف استان فارس نیز تشخیص داده شده .

ویروس (BYDV)گسترده ترین و خسارت زا ترین بیماری غلات در جهان می باشد.

این ویروس گندم جو یولاف و گراس ها را آلوده میکند و این یروس بذرزاد نمی باشد.

 BYDV    نیازمند بافت گیاهی زنده برای زنده ماندن است و نمی تواند در خاک و کاه وکلش زنده باقی بماند.

    آلودگی در گیاه محدود به فلوئم می باشد زمانی که شته ویروس را بعد از تغذیه کردن از فلوئم یک گیاه آلوده کسب میکند با تغذیه از گیاه سالم ویروس  را گیاه منتقل می کند تا سیکل زندگی آن کامل شود.

    چند نژاد مشخص BYDV در غرب استرالیا شناسایی شده که این چند نژاد از نظر سهولت انتقال توسط گونه های ناقل شته و شدت خسارت متفاوت هستند.

ویروس‎ها به طور کلی سبب ایجاد علایم واضح و متمایز از سایر علایم بیماری می‎شوند. معمولی‎ترین علایم، شامل کوتولگی، پنجه‎زنی زیاد، نواری شدن برگ‎ها‎، کلروز، موزاییک و عقیم شدن و دیگر علایمی می‎شود که شناسایی آن‎ها خیلی مشکل است. اگر چه شیوع بیماری‎های ویروسی در گندم (یا سایر غلات نظیر جو، چاودار و تریتیکاله) به طور غیر مشخص در بسیاری از سال‎ها اتفاق می‎افتد، ولی ممکن است باعث خسارت‎های اقتصادی نیز بشود. ممکن است در برخی بیماری‎های ویروسی، از قبیل موزاییک نواری گندم، نشانه‎های بیماری به طور کلی پنهان باشد یا در برخی از شرایط آب و هوایی باعث ایجاد اپیدمی شود (به دلیل وجود ناقل‎هایی که ویروس را به روی گیاهان خودرو حمل می‎کنند). ویروس‎ها توسط گونه‎های مختلفی از حشرات، از جمله شته، زنجره و کنه، قابل انتقال هستند و گاهی از طریق قارچ و بذر آلوده و یا از طریق مکانیکی هم انتقال ویروس صورت می‎گیرد. ویروس‎ها به واسطه علایم بیماری تولید شده، دامنه میزبانی و ناقل‎ها شناسایی می‎گردند. برای شناسایی صحیح ویروس‎ها توصیه می‎شود از روش‎های آزمایشگاهی پیشرفته، شامل روش‎های سرولوژیکی و میکروسکوپ الکترونی، استفاده گردد. کنترل موفق بیماری‎های ویروسی وابسته به درک صحیح رابطه میزبان و ناقل، رابطه ویروس و میزبان، و همچنین مشخصات کامل ویروس و زمستان‎گذرانی و انتقال ویروس است. شناسایی صحیح بیماری‎های ویروسی اولین مرحله در ارزیابی و تعیین ماهیت آن‎ها و توانایی کنترل است. از جمله بیماری‎های ویروسی مهم عبارتند از: ویروس کوتولگی زرد جو (ناقل شته)، موزاییک خاکزاد (ناقل قارچ)، موزاییک نواری دوکی (ناقل قارچ) و موزاییک نواری گندم ( ناقل کنه).

تاریخچه
         
این باور وجود دارد که وقوع بیماری نشانه ای از وجود سال زراعی خوب است، چرا که شرایط مطلوب آب و هوایی برای رشد قارچ، مخصوصا رطوبت بالا یا بارندگی، همانند شرایط مناسب برای محصول برنج می باشد.                                                           
خسارت بیماری بجز در مناطق محصور و در شرایط خاص معمولا جزیی است. در هر صورت این بیماری در بیشتر مناطق عمده برنج کاری دنیا وجود دارد.

در این بیماری لکه‌های موجدار روی برگ گیاه ایجاد می‌شود اما تنها با این فاکتور نمی‌توان بیماری را شناخت . این قارچ به بادمجان ، سیب زمینی ، گوجه فرنگی ، طالبی ، خیار چنبر و .... حمله می‌کند .
میزبان مهم در استان فارس گوجه فرنگی و در ایران سیب زمینی می باشد. در استان بوشهر روی کلیه میزبانان ذکر شده این قارچ را داریم . گونه ای از قارچ که به گوجه فرنگی حمله می‌کند A.solani است و در خیار‌چمبر قارچ A.cucumerinum عامل بیماری می‌باشد . البته در ایران حقیقتاً مشخص نیست چه گونه‌ای از قارچ عامل بیماری در این محصولات است . در سیب زمینی تغذیه‌ی زنجره از گیاه نیز موجب ایجاد علائم لکه موجی می‌شود که با آلترناریا قابل اشتباه است . اما در گوجه فرنگی در اغلب موارد قارچ آلترناریا دخالت دارد به ویژه در مناطق مرطوب مانند هرمزگان و بوشهر که گوجه فرنگی کاری در فصل زمستان است شاخه و برگ و میوه به شدت خسارت می بینند . آلترناریا سیب زمینی عمدتاً در مناطق شمال کشور مسئله ساز است که عمدتاً گونه A.alternata می‌باشد. اسپورآلترناریا بسیار مشخص است . جدارهای طولی و عرضی که جنس را به ما معرفی می‌کند .

آلودگی برگ موجب کاهش فتوسنتز در گیاه آلوده می گردد، غلافها مستقیما" تحت تاُثیر بیماری قرار گرفته و منجر به کاهش شدید محصول می گردد.

علاوه بر کاهش کمی محصول، کیفیت دانه، شامل اندازه، رنگ و قابلیت جوانه زنی آن نیز با شدت بیماری رابطه عکس دارد.چروکیده شدن دانه ها و تغییر رنگ آنها باعث پایین آمدن قیمت تجارتی محصول می گردد.

مناطق انتشار واهمیت بیماری:

سه گروه آلترناریا بنامهای Alternaria brassicae ( Berk) sacc و  A.brassicicola (schw) Wilts و A.raphani Groves and skolko  عموما" در تمام دنیا به کلزا و خردل حمله می کنند. بیماری ناشی از A.brassicae هم از لحاظ خسارت و هم از لحاظ کثرت بیشتر از دو گونه دیگر میباشد. 

عامل بیماری ، قارچی با نام علمی Sclerotinia sclerotiorum می باشد . این بیماری مشکل اساسی کلزا در بیشتر نواحی دنیا بوده و در ایران نیز این بیماری در اکثر مزارع کلزای استانهای گلستان ، گیلان ، مازندران و بصورت محدود در استان اردبیل دیده شده است . این بیماری دامنه میزبانی وسیعی دارد که عمده محصولات میزبان آن عبارتند از : انواع لوبیا ، آفتابگردان ، سویا ، شبدر ، حبوبات ، خردل ، یونجه ، کلزا و سیب زمینی . این بیماری درشرایط آب و هوایی گرم و مرطوب که مصادف با گلدهی است ، بیشترین شدت آلودگی را دارد .

 کلزا سومین گیاه روغنی مهم جهان است که تولید دانه آن از در سال 1998 به 25 میلیون تن بالغ گردیده است.

عامل بیماری:

    عامل بیماری  :

Leptosphaeria   maculans(Desm)Ces&deNot

      انامورف این قارچ Phoma lingam

اولین بار در سال 1326 توسط اسفندیاری از ایران گزارش شد.
علاوه بر جو و چاودار به بعضی از علف‌های هرز گندمیان نیز حمله می‌کند.
علائم بیماری:
خوشه آلوده کوتوله گی پیدا می‌کند و تا حدود 7 سانتیمتر از بوته سالم کوتاهتر می‌باشد.
یک غشاء نازک سفید رنگ تلیوسپورها را تا مرحله خرمن کوبی می‌پوشاند.

بیماری سفیدک دروغی معمولاً در مناطق مرطوب و مزارع آبی ، بخصوص قسمتهای آبگیر مزرعه دیده می شود . قارچ عامل بیماری درگندمSclerophthora graminicola ودرگیاه جو عامل قارچ Sclerophthora macrosporaاست.

سایر اسامی بیماری:
سفیدک پودری گندم، سفیدک حقیقی گندم

نشانه‌ها و عامل بیماری

نشانه‌های سفیدک پودری روی گندم، جو و سایر گندمیان بطور کامل مشابه است. قارچ عامل بیماری Erysiphe graminis Dc . F.sp.tritici Marshal  می‌باشد که به آن Blumeria graminis (Dc.Ex.Merat)E.O.Speer F.sp.tritici Marshal نیز اطلاق می‌شود. این قارچ قادر است تمام قسمت‌های هوایی گیاه میزبان را آلوده سازد، ولی بیشتر در سطح بالایی برگهای پایینی بوته‌ها دیده می‌شود. عامل بیماری در هر زمان بعد از خارج شدن گیاهچه‌ها از خاک می‌تواند گیاه میزبان را مورد حمله قرار دهد. علایم بیماری کاملاً ‌سطحی است و عامل بیماری درسطح قسمت‌های آلوده گیاه مستقرر می‌شود (بجز مکینه‌ها که در سلولهای اپیدرمی نفوذ میکند)، بنابراین نشانه‌های بیماری که روی گیاه دیده می‌شود کلنی های عامل بیماری است که به شکل‌ لکه‌های پهن متشکل از میسلیوم‌های پنبه‌ای در هم رفته و کنیدیوم‌ها هستند. اندامهای زایشی جنسی قارچ (آسکوکارپ cleistothecium‌) که با چشم غیرمسلح نیز قابل رویت هستند. بصورت نقطه‌های قهوه‌ای یا سیاه‌رنگ روی کلنی‌های مسن‌ قارچ در مرحله رسیدن محصول ظاهر می‌شوند. درون آسکوکارپ‌ها، آسک‌ها و آسکوسپورها به وجود می‌آیند. مرحله غیرجنسی (کنیدیوم) عامل بیماری  Oidium monilioides Desm. می‌باشد.

عامل این بیماری قارچی است به نام   claviceps purpurea . عامل بیماریزا در مرحله‌ی گلدهی و تولید خوشه وارد اندامهای زایشی و دانه می شود و داخل دانه ها مستقر می شود، در ابتدا قطرات زرد چسبنده ای روی گلها دیده می شود ولی پس از رسیدن محصول تولید اندامهای تیره رنگی می کند که سفت و سخت است و از درون دانه بیرون می زند که همان اسکلروت قارچ است که به آن ناخنک می گویند. درون اسکلروت قارچ پریتسیوم قارچ وجود دارد که به این ترتیب اسپورهای جنسی تولید و ماندگاری قارچ را تضمین می کنند .

زمستان گذرانی عامل بیماری توسط اسکلروت می باشد.

این بیماری  معمولا در مناطق سرد مرطوب  در  گندم  پائیزه دیده  ظاهرا" می شود.علاوه بر گندم،جو، چاودارو برخی از گیاهان گرامینه به این بیماری مبتلا می شوند.

عامل بیماری: Pseudocercosporella herpotrichoides

سیاهک ناقص (کارنال بانت)                                                                                

این بیماری ابتدا در منطقه فیصل آباد پاکستان یافت شده و سپس در منطقه کارنال هندوستان در سال 1931 شناسایی و نامگذاری شده است.

وجود این بیماری توسط ترابی و همکاران (Torabi et al.1996) در محموله‌های وارداتی از هندوستان به ایران گزارش شد.

سیاهک پنهان پاکوتاه گندم                                                                          

در ایران حضور این بیماری اولین بار در سال 1340 و پس از آن در سال 1364 از مزارع گندم استان آذربایجان ‌شرقی گزارش شد. در حال حاضر مناطق سردسیر غرب و شمال غرب کشور شامل؛ استانهای آذربایجان‌شرقی و غربی، اردبیل، زنجان، کردستان، همدان و لرستان به این بیماری آلوده هستند.

پاخوره گندم ( Take- all )

این بیماری روی گندم، جزو بیماریهای ریشه، ‌طوقه و قاعده ساقه میباشد و نخستین بار درکشور توسط فروتن و همکاران در سال 1368 ازاستان مازندران گزارش شده است.

   عامل بیماری قارچ Gaeumannomyces graminis (Sacc.) Von Arx & Olivier  میباشد که قارچی خاکز‌ی است. هیف‌های قارچ اغلب کلفت و به صورت دسته‌ای و به طول چند میلیمتر هستند. قطر پریتسیوم‌ها 400-200 میکرومتر و دارای گردنی بلند به طول 300-150 میکرومتر می‌باشند. آسکوسپورها نیز بلند و اندازه آنها 4-3 ×100-700 میکرومتر است و 7-3 حجره دارند. سه واریته برای این گونه شناخته شده است G.graminis Var.tritici (Ggt) روی گندم و جو، G.graminis Var.avenae روی یولاف و G.graminis Var.graminis  ‌ روی برخی علفهای گندمیان بیماریزا است. اخیراً واریته چهارمی نیز در کشور چین گزارش شده که روی ذرت بیماریزا است. فرم غیرجنسی آن، قارچ Phialophora graminicola  می‌باشد.

مقدمه :

     نماتد ها موجودات نسبتاً ناشناخته ای هستند که هنوز اهمیت آنها آنچنان که باید مورد توجه قرار نگرفته است . متاسفانه خسارت نماتدها زمانی آشکار می شود که بحران آلودگی از آستانه زیان اقتصادی خسارت فراتر می رود ، اگر چه کاهش محصول بسیار عظیم هنوز نامشخص باقیمانده است 

   در دنیا بیش از 40 هزار  گونه نماتد گیاهی ، جانوری و آبزی وجود دارد که 2 هزار و 500  گونه آن مربوط به خاک زراعی است . تعداد نماتد های شناخته شده در ایران 166 گونه است . نماتد ها میتوانند خسارت قابل توجهی به محصولات وارد کنند . خسارت آنها وقتی بیشتر نمایان میشود که با عوامل بیماریزای دیگر چون قارچ ، باکتری و ویروسها همراه باشد و نماتد ها در این میان نقش واسطه را ایفا میکنند .

نماتد چیست ؟

    نماتد ها جانورانی هستند از شاخه کرمهای حلقوی فاقد دستگاه گردش خون و تنفس و از طریق پوست تنفس میکنند .

نماتد گال دانه گندم
اولین نماتد شناخته شده در گیاهان در سال 1743 توسط نیدهام می‌باشد.

 بیماری سپتوریوز گندم

سایر اسامی بیماری:
بلاچ خالدار برگ، لکه سپتوریایی برگ، بلاچ سپتوریا تریتیسی

پراکنش:عموماً در هر جا که گندم رشد میکند دیده میشود. این بیماری طی شرایط محیطی خاص میتواند به یک بیماری جدی تبدیل گردد.

عامل بیماری توسط دو گونه قارچ  Septoria tritici و     S. nodorum به وجود می آید. گونه های این قارچ تولید پیکنید می کند.

سیاهک آشکار گندم: Ustilago nuda or U. tritici
این بیماری در ایران در سال 1326 توسط اسفندیاری گزارش گردید.
خسارت آن بعد از سیاهک پنهان در درجه دوم اهمیت قرار دارد و تا 15% در ایران تخمین می زنند.

    
علائم بیماری:
بوته های آلوده زودتر به خوشه می روند و تمام خوشه تبدیل به توده سیاهرنگی می گردد «تلیوسپورهای قارچ».
تلیوسپورها، یک سلولی، کروی شکل با دیواره ضخیم هستند.
پخش تلیوسپورها غالباٌ در موقع ظهور گل آذین خوشه های سالم است. در هوای خشک گلها باز بوده، احتمال آلوده شدن آنها بیشتر است.

مقدمه:
گندم از جمله محصولاتی است که بیش از همه گیاهان در جهان کشت می شود. در دنیای امروز گندم نه تنها یک ماده غذایی اساسی و مهم به شمار می رود بلکه از لحاظ سیاسی نیز اهمیتی همانند نفت و حتی بیشتر از آن دارد و می توان گفت «سلاح گندم از نظر سلاح نظامی قدرتمند تر است».
برای افزایش تولید این محصول حیاتی باید اهمیت فراوانی به موضوع پیشگیری از ضایعاتی که به وسیله آفت ها، بیماری ها و علف های هرز به مزارع گندم وارد می آید، داد.
از جمله بیماری های مهم گندم که خسارت زیادی به این محصول وارد می آورند، انواع سیاهک ها را می توان نام برد.

سفیدک حقیقی یکی از بیماریهای مهم غلات در مناطق مرطوب است . عامل بیماری قارچ Erysiphe graminis )Blumeria graminis) است که یک انگل اجباری است و روی جو بیشتر از سایرغلات خسارت وارد می کند .

علائم بیماری بصورت لکه های سفید رنگ است که توسط توده میسلیومی سفید مایل به خاکستری در سطح برگ و سنبله ها نیز آلوده شوند . اندامهای باردهی قارچ به رنگ خاکستری مایل به زرد تا تیره در سطح میسلیومهای پیر تشکیل می شود . در سطح زیرین برگ ؛ در محل آلودگی ، نقاط زرد ریز با بافت مرده دیده می شود . در سطح میسلیومهای کنیدی برها به وجود می‌آیند که کنیدیهای پودری زیادی تولید می‌کنند .

زنگ سیاه ساقه یکی از بیماریهای شناخته شده غلات است. تقریباً در تمامی مناطقی که این محصول کشت می‌شوند وجود دارد. Puccinia graminis tritici گندم، پوکسینیا P. g. avenae یولاف، و گونه پوکسینیا P.g.secalis چاودار را آلوده می‌کند. علائم بیماری بیشتر روی ساقه وغلاف برگها ظاهر می‌شود پهنک برگ و خوشه‌ها نیز ممکن است آلوده شوند. اسپور روی میزبانهای مختلف غلات تولید می‌شود. یوریدیوسپورها در داخل تاولها یوریدیا توسعه یافته پس از مدتی اپیدرم را پاره کرده، توده‌ای از اسپورهای قهوه‌ای مایل به قرمز آشکار می‌شوند. تاولهای زنگ نواری بزرگتر است.

زنگ برگ یک بیماری جدی گندم، چاودار، تریتیکاله وبسیاری از گندمیان است که توسط قارچ Puccinia recondita ایجاد می‌شود. پاتوژن روی جو، قدرت پارازیتی ضعیفی دارد، اما یولاف را آلوده نمی‌کند. گونه دیگری از قارچ به نام P.hordei وجود دارد که اغلب به جو حمله می‌کند. علائم بیماری به صورت جوشهای بیضی شکل کوچک و پراکنده با رنگ سیاه متمایل به قرمز ، در سطح پهنک و روی غلاف برگ ظاهر می‌شود.

زنگ زرد یا زنگ نواری(سرخو)Puccinia striiformis یکی از بیماریهای مهم گندم و جو است و تا حدودی تریتیکاله و چاودار و بعضی از گرامینه‌های دیگر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. به نظر می‌رسد یولاف نسبت به این بیماری مصون باشد. تا کنون میزبان واسطی برای آن شناخته نشده است.